Türkiye'den 'umut hakkı' için aynı eylem planı: Yeni düzenleme yok

2026-10-09 17:16:58


	 

	Melek Avcı 

	 

	ANKARA - Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin aralık ayında görüşeceği Gurban Grubu dosyası için Türkiye eylem planını sundu. AİHM'in ihlal kararı verdiği ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarına ilişkin herhangi bir yasal değişiklik öngörmeyen Türkiye, koşullu salıverilme yasağını savunmayı sürdürdü.

	 

	Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin, Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan'ın da aralarında bulunduğu Gurban Grubu dosyasını Aralık 2026'da yapılacak 1577'nci toplantısında görüşmesi bekleniyor. Türkiye, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarına ilişkin verdiği ihlal kararlarının uygulanması kapsamında 5 Ekim 2026 tarihli yeni bir eylem planı sundu. Avrupa Konseyi tarafından 7 Ekim'de yayımlanan belgede, koşullu salıverilme yasağının kaldırılmasına ilişkin herhangi bir yasal düzenleme veya somut takvim yer almadı.

	 

	Türkiye'nin yeni eylem planının, 27 Haziran 2025 tarihinde Bakanlar Komitesi'ne sunduğu eylem planıyla aynı 22 maddeden oluştuğu görüldü. Önceki planda yer alan infaz mevzuatı, Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru ve yargı reformuna ilişkin açıklamalar, yeni belgede de korundu.

	 

	2025'teki plan 2026'da yeniden sunuldu

	 

	Türkiye'nin 2025 ve 2026 yıllarında sunduğu eylem planlarının karşılaştırılması, AİHM kararlarının uygulanmasına yönelik yaklaşımın değişmediğini ortaya koydu. Barış ve Demokratik Toplum Süreci yürütülmesine rağmen, her iki belgede de ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına ilişkin mevcut infaz hükümleri sıralandı ve koşullu salıverilme yasağının yalnızca belirli suçlar bakımından uygulandığı savunuldu.

	 

	2025 tarihli planda yer alan 5275 sayılı Kanun'un 107'nci maddesine ilişkin açıklamalar, 2026 tarihli planda da tekrarlandı. Türkiye, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilenlerin genel olarak 30 yılın ardından koşullu salıverilmeden yararlanabileceğini belirtti. Ancak "devletin güvenliğine, anayasal düzene ve millî savunmaya karşı belirli suçların terör örgütü faaliyeti kapsamında işlenmesi" halinde koşullu salıverilme imkânının bulunmadığını yeniden ifade etti.

	 

	İhlale neden olan yasa maddesi savunuldu

	 

	Yeni eylem planında da belirli suçlardan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilenlerin koşullu salıverilmeden yararlanamayacağı belirtildi.

	 

	Türkiye, söz konusu yasağın kapsamının son derece sınırlı ve istisnai olduğunu savundu. Ayrıca benzer uygulamaların başka Avrupa Konseyi üyesi ülkelerde de bulunduğunu ve ağır suçlarla mücadelede caydırıcılık amacı taşıdığını ileri sürdü.

	 

	Ancak AİHM'in Gurban Grubu kararlarında tespit ettiği ihlal, tam da belirli tutsakların koşullu salıverilme ihtimalinden tamamen yoksun bırakılması ve cezalarının yeniden değerlendirilmesini sağlayacak bir mekanizmanın bulunmamasından kaynaklanıyor. Türkiye'nin yeni planında bu yasağın kaldırılmasına veya ilgili tutsakları kapsayacak bir inceleme mekanizmasının oluşturulmasına ilişkin herhangi bir düzenleme açıklanmadı.

	 

	Bakanlar Komitesi'nin çağrısı karşılıksız kaldı

	 

	Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, 17 Eylül 2025 tarihinde Gurban Grubu hakkında kabul ettiği ara kararda, Türkiye'nin AİHM kararlarının uygulanması için gerekli yasal veya diğer yeterli tedbirleri almamasından "derin üzüntü" duyduğunu açıklamıştı.

	 

	Komite, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarının belirli bir süre sonunda gözden geçirilmesini sağlayacak mekanizmanın oluşturulmasını istemişti. Türkiye'ye, yeni İnsan Hakları Eylem Planı kapsamında yasal değişiklikler yapılması, Meclis'te kurulan Milli Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu'ndan yararlanılması ve milletvekillerinin sunduğu kanun tekliflerinin değerlendirilmesi gibi seçenekler de gösterilmişti.

	 

	Bakanlar Komitesi, kararların uygulanmasında ilerleme sağlamak amacıyla alınan önlemler hakkında en geç Haziran 2026 sonuna kadar bilgi verilmesini talep etmişti.

	 

	Buna karşın Türkiye'nin Ekim 2026 tarihli eylem planında, Bakanlar Komitesi'nin işaret ettiği yasal değişikliklerin gerçekleştirildiğine ilişkin herhangi bir bilgiye yer verilmedi.

	 

	İnsan Hakları Eylem Planı yine hazırlık aşamasında

	 

	Türkiye'nin önceki eylem planından değiştirmeden aktardığı bölümlerden biri de İnsan Hakları Eylem Planı oldu. Haziran 2025'te sunulan belgede, yeni İnsan Hakları Eylem Planı'nın hazırlıklarına başlandığı ve çalışmaların devam ettiği belirtilmişti.

	 

	Ekim 2026 tarihli belgede de aynı açıklamaya yer verildi. Türkiye, 23 Ocak 2025'te açıklanan ve 2025-2029 yıllarını kapsayan Yargı Reformu Strateji Belgesi'ni hatırlatarak yeni İnsan Hakları Eylem Planı'nın hazırlanmasına ilişkin çalışmaların sürdüğünü bildirdi.

	 

	Ancak yeni eylem planının ne zaman tamamlanacağına, umut hakkına ilişkin düzenleme içerip içermeyeceğine veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezalarının incelenmesi için nasıl bir mekanizma kurulacağına dair somut bilgi sunulmadı.

	 

	AYM'ye başvuru yeniden çözüm olarak gösterildi

	 

	Türkiye, önceki planda olduğu gibi yeni eylem planında da Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yolunun mevcut olduğunu belirtti. 2012 yılından itibaren uygulanmaya başlanan bireysel başvuru mekanizmasının hak ihlallerinin giderilmesi bakımından etkili bir iç hukuk yolu olduğu savunuldu.

	 

	Ancak belgede, AYM'ye bireysel başvurunun koşullu salıverilme yasağına tabi ağırlaştırılmış müebbet tutsakları için nasıl bir ceza inceleme ve tahliye imkânı sağlayacağı açıklanmadı. AİHM kararlarının gerektirdiği yasal inceleme mekanizmasının oluşturulduğuna ilişkin bir bilgi de paylaşılmadı.

	 

	Böylece Türkiye, Bakanlar Komitesi'nin 2025 yılında yasal düzenleme çağrısı yaptığı ve Haziran 2026 sonuna kadar ilerleme bildirilmesini istediği Gurban Grubu dosyasında, bir önceki yıl sunduğu eylem planını esasen değiştirmeden yeniden sunmuş oldu.

	 

	Bakanlar Komitesi'nin aralık ayında yapacağı toplantıda, Türkiye'nin sunduğu planı ve AİHM kararlarının uygulanmasına ilişkin mevcut durumu değerlendirmesi bekleniyor.