'Bi gotina veguhertina şênkayê, krîzê vedişêrin' 

2026-08-19 09:04:25


	 

	Rojîn Abay

	 

	STENBOL - Ji Komîsyona Ekolojiyê ya HDK'yê, Kivanç Sert, diyar kir ku gotinên derbarê "veguhertina şênkayê" û senaryoyên "serkeftina her du aliyan" de, ne tiştekî din in ji bilî xapandinê. Kivanç Sert destnîşan kir ku şîrket bi rêya kampanyayên veguhertinê berpirsiyariyên xwe bar dikin ser milê gel û tekez kir ku çareseriya rastîn ne di bijartinên takekesî de, lê di polîtîkayên hilberînê û têkoşîna kolektîf de ye.

	 

	Krîza ekolojîk, ku bi zêdebûna hilberîna plastîkê girantir bûye, berdewam e ku gefê li jîngeh û zindiyan bixwe. Kivanç Sert, bi balkişandina li ser wê yekê ku mîkroplastîk ketine nav av, ax û heta laşê mirovan jî, diyar kir ku modelên pêşketinê yên ku ji Şoreşa Pîşesaziyê ve hatine pêkanîn, bi xerckirina xwezayê, mirovahiyê û hêza kar, gihîştine qonaxeke bêçareseriyê. Kivanç Sert tekez kir ku ji bo pêşîlêgirtina wêraniya ekolojîk, divê beriya guhertina hînbûna xerckirinê, polîtîkayên hilberînê bên guhertin.

	 

	Ji Komîsyona Ekolojiyê ya Kongreya Demokratîk a Gelan (HDK), Kivanç Sert derbarê sedemên sîstemîk ên li pişt krîza ekolojîk a niha û têkiliyên di navbera desthilatdariya siyasî û sermayeyê de, nirxandin kir.

	 

	'Di oxira mezinbûnê de xwezayê wêran dikin'

	 

	Kivanç Sert diyar kir ku krîza ekolojîk ne ji ber hînbûna xerckirinê yên takekesî, lê ji ber krîza mezinbûnê ya sîstemê bi xwe derdikeve holê û bal kişand ser wê yekê ku hewldanek heye da ku civak berdêla vê krîza heyî bide. Kivanç Sert wiha got: "Pêşketinên teknolojîk ên ku ji salên 1800'î û vir ve bi armanca geşedan û mezinbûnê hatine şopandin. Sermaye û kesên xwedî desthilat hewl didin ku sûc ji ser xwe bavêjin. Di vê navberê de, kesên herî zêde ji germa zêde, lehiyê û krîzên xurekê ziyanê dibînin, ew kesên feqîr in ku ji bo debara xwe pişta xwe didin keda xwe."

	 

	Kivanç Sert, bi rexnekirina siyasetên maden û enerjiyê yên ku ji aliyê berjewendiyên sermayeyê û biryarderan ve di bin navê "veguhertina şênkayê" de têne meşandin, diyar kir ku gotara "serkeftina her du aliyan" wêrankirina xwezayê vedişêre. Kivanç Sert diyar kir ku sozên çandina daran nikarin ekosîstemên wêrankirî vegerînin rewşa xwe ya berê.

	 

	'Divê bikaranîna plastîk a di sektorên tekstîlê de were sînordarkirin'

	 

	Kivanç Sert diyar kir ku plastîk ji jiyana rojane bigire heya tenduristiya zarokan xetereyên cidî çêdike û bal kişand ser pêwîstiya rêziknameyên bingehîn ên qanûnî yên di sektorên tekstîlê de ku pîşesaziyên jêrîn ên sektora petrolê ne û wiha domand: "Mîkroplastîk di laşê zarokên ku bi şûşeyên pitikan ên plastîk têne xwedîkirin de têne dîtin, lê ev xetere dema ku ber bi şûşeyên cam ve diçin dadikeve asta herî kêm. Ev nîşan dide ku hin guhertin bandorên erênî yên tavilê didin. Pêdivî ye ku fermanên qanûnî werin danîn wekî qedexekirina hilberîna şûşeyên pitikan ên plastîk û veguheztina ji hilberîna qumaşê sentetîk ber bi hilberîna qumaşê xwezayî ya di pîşesaziya tekstîlê de, ku beşek girîng a sektora ji petrolê tê wergirtin. Heta ku em van pêdiviyan li seranserê zincîra hilberînê bicîh neynin, em nikarin asta mîkroplastîkan di ekosîstemê de biguherînin."

	 

	'Dê bibe sedema şerên avê yên pêşerojê'

	 

	Kivanç Sert bal kişand ser wê yekê ku qirêjbûn û bazirganîkirina çavkaniyên avê dê bibin sedema qeyranên pêşerojê û got: "Ji ber ku em nikarin ava paqij biparêzin, çavkaniyên ava bin erdê û ser erdê xerc dikin û wan dikin mijara bazirganiyê, şerên avê dê di pêşerojê de bêguman çêbibin. Ne pêkan e ku mirov bibêje pêşerojeke erênî li benda me ye. Di jiyana bajêr de, zuhabûna şerên avê yan jî qutbûna elektrîkê jiyanê vediguherîne kabûsekê. Lêbelê, em nikarin talankirina bêserûber a xwezayê ya bi rêya santralên elektrîkê yên gaza xwezayî û komirê qebûl bikin."

	 

	Têkoşîna rêxistinkirî û pêşeng a jinan

	 

	Kivanç Sert, ligel balkişandina li ser rola pêşeng a jinan a di çalakgeriya ekolojîk de û her wiha balkişandina ser metirsiyên bajarî yên ji ber avahîsaziya zêde ya betonî ya li bajarên mezin, diyar kir ku çareserî di têkoşîna rêxistinkirî de ye. Kivanç Sert got: "Li bajarên mezin ên wekî Stenbolê, ji ber bajarvaniya ku bi giranî li ser bingeha betonê ye, germahî 6-7 pileyan ji asta normal bilindtir dibe. Di pergaleke ku barê domandina jiyanê û karên lênêrînê dikeve ser milê jinan de, em wan di rêzên herî pêş ên têkoşîna parastina çem û daran de dibînin. Ji bo rûbirûbûna van krîzên bajarî û ekolojîk, divê em bingeheke demokratîk ava bikin ku rê bide me, em cihên xwe yên jiyanê biparêzin û pêkhateyên kolektîf, wekî kooperatîfên enerjiyê, rêxistin bikin."

	 

	'Guhertinek di hilberînê de pir girîng e'

	 

	Kivanç Sert tekez kir ku divê veguherîna bingehîn di qonaxa hilberînê de dest pê bike û wiha got: "Heta ku tekerên hilberînê neguherin, hilweşandina ekolojîk nayê astengkirin. Bikaranîna plastîk a di pîşesaziyê de divê were kêmkirin û hilweşandina daristanan di dema vekirina madenan û enerjiyê de divê raweste."

	 

	Kivanç Sert destnîşan kir ku şîrket bi rêya kampanyayên veguhertinê berpirsiyariyên xwe bar dikin ser milê gel û tekez kir ku çareseriya rastîn ne di bijartinên takekesî de, lê di polîtîkayên hilberînê û têkoşîna kolektîf de ye.