Büşra Turan 

 

QERS - Qerêdax Mahallesi’nde yerleşim yerlerinin dibine dökülen katı, tıbbi ve evsel atıklar bölgeyi yaşanılmaz hale getirdi. İHD Kars Şubesi tarafından hazırlanan rapor, 1990 yılından bu yana devam eden depolamanın sit alanlarını tahrip ettiğini, yeraltı sularını kirlettiğini ve halk sağlığını ciddi risk altına soktuğunu ortaya koydu.

 

Türkiye’de çevre mevzuatı ve uluslararası sözleşmeler hiçe sayılarak yürütülen "vahşi depolama" uygulamaları ekolojik bir krize dönüşürken, bunun en ağır örneklerinden biri Qers (Kars) merkezde bulunan Qerêdax (Karadağ) Mahallesi’nde yaşanıyor. 1990 yılından bu yana Kars Belediyesi tarafından hiçbir ayıklama ve arıtma yapılmadan bölgeye dökülen çöpler, mahallelinin kapısının eşiğine dayanmış durumda. İnsan Hakları Derneği (İHD) Kars Şubesi’nin hazırladığı inceleme raporu, bölgedeki gerçekliği tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor.

 

Çöp dağları konutların 20 metre yakınında

 

Rapordaki verilere göre, kentin tüm katı, tıbbi ve evsel atıkları, tarihi kültür varlıklarının bulunduğu ve sit alanı olarak tescil edilen bölgeye dökülüyor. Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) süreci ve bilimsel kriterler gözetilmeden yapılan bu depolama işlemi, yerleşim alanlarının sadece 20 metre yakınına kadar ulaşmış durumda. Uzman görüşlerine yer verilen raporda, alanın "Düzenli Depolama Sahası" değil, hiçbir güvenlik önlemi olmayan "Vahşi Depolama Sahası" olduğu vurgulanıyor.

 

Mahalle sakinleri: Pencerelerimizi açamıyoruz

 

Bölge halkı, İHD heyetine verdikleri beyanlarda yaşam haklarının nasıl ellerinden alındığını şu sözlerle özetliyor:

 

*Salgın hastalık riski: Mahalle sakinleri, koku ve duman nedeniyle çocukların sık sık hastalandığını, Erzirom (Erzurum) ve Ankara gibi illere tedaviye gönderildiklerini belirtiyor.

 

*Hayvancılığın bitmesi: Temel geçim kaynağı hayvancılık olan bölgede, çöplerdeki plastikleri yiyen hayvanlar can veriyor. Vatandaşlar, "10 hayvanın 5'i can veriyor" diyerek ekonomik yıkımı anlatıyor.

 

*Haşere ve fare istilası: Çöplükten gelen büyük lağım farelerinin ve köpek sürülerinin evlerin içine kadar girdiği ifade ediliyor.

 

Halkın itirazı: Koku ve dumanla boğuluyoruz

 

 

Raporda yer alan itiraz dilekçelerinde ve tanık beyanlarında öne çıkan yıkımlar şöyle sıralanıyor:

 

*Tıbbi atık tehlikesi: Evsel atıkların arasına karışmış hastane atıkları ve hayvan cenazeleri, bulaşıcı hastalık riskini (gastroenterit vakaları) hat safhaya çıkarıyor.

 

*Sürekli yangınlar: Sıcaklıkla birlikte çöplükte kendiliğinden çıkan yangınlar, tüm kenti ve sebze halini yoğun bir duman altında bırakıyor.

 

*Sit alanı tahribatı: Erzurum Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından tescillenen sit alanı, çöp yığınları altında kalarak yok ediliyor.

 

*Teknik rapor: Yer seçiminin tamamen hatalı olduğunu söylüyor. 

 

Çevre mühendislerinin ve uzmanların görüşlerine göre, projenin (veya mevcut uygulamanın) yer seçimi mevzuata tamamen aykırı. Rapor’da teknik ihlaller ise şu şekilde sıralanıyor: 

 

“*Yeraltı ve yüzeysel su kaynakları koruma havzalarının durumu dikkate alınmamış.

 

* Hakim rüzgar yönü ve yağış durumu gözetilmediği için kirlilik tüm şehre yayılıyor.

 

* Orman ve ağaçlandırma alanları gibi özel koruma bölgeleri çöp sahasına dönüştürülmüş.”

 

Hukuki süreç ve çözüm çağrısı

 

İHD Kars Şubesi, hazırladığı raporu ilgili makamlara sunarak acil çözüm çağrısında bulundu. Yerel halkın sağlıklı çevre hakkının gasp edildiğinin altını çizen heyet, sorumlular hakkında gerekli soruşturmaların başlatılmasını talep ediyor. Bölgede yarım kalan "Katı Atık Ayrıştırma Tesisi" projesinin tamamlanmaması veya uygun bir alana taşınmaması durumunda, Qerêdax’ın sadece bir mahalle olarak değil, Qers'in ekolojik mirası olarak da tamamen kaybedileceği ifade ediliyor.