ÇEWLÎG - Sarım Çayı üzerinde yapılması planlanan Birsu HES projesine verilen “ÇED olumlu” kararı iptal edildi. Mahkeme, sucul yaşam, orman örtüsü ve arıcılık üzerindeki etkilerin yeterince değerlendirilmediğine dikkat çekti.

 

Çewlîg’in (Bingöl) Genç ilçesi ile Amed’in Licê ilçesi sınırlarında bulunan Sarım Çayı ve yan kolları üzerinde yapılması planlanan Birsu Hidroelektrik Santrali (HES) projesine karşı bölge sakinleri adına avukat Barış Yıldırım tarafından açılan dava sonuçlandı. Bingöl İdare Mahkemesi, bilirkişi raporundaki tespitler doğrultusunda, projenin Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Raporu’nu bilimsel ve teknik açıdan yetersiz buldu. Mahkeme, “ÇED olumlu” kararını mevzuata ve kamu yararına aykırı olduğu gerekçesiyle oy birliğiyle iptal etti.

 

Sarım Çayı’nın suyu tünellere alınacaktı

 

Silvan Elektrik Üretim Ltd. Şti. tarafından yapılması planlanan 88,886 MWm / 86,279 MWe kurulu güce sahip proje kapsamında iki regülatör, üç bent, toplam uzunluğu 18 kilometreyi bulan beş iletim tüneli, üç kırma-eleme tesisi ve üç hazır beton santrali kurulması öngörülüyordu.

 

Nehir tipi olarak tasarlanan projeye ilişkin kararda, suyun büyük bölümünün tünellere alınmasının dere yatağını susuz bırakacağına, ulaşım yolları ve hafriyat alanlarının ise orman örtüsüne ağır zarar vereceğine dikkat çekildi.

 

Kuraklık koşulları dikkate alınmadı

 

Mahkeme kararında atıf yapılan bilirkişi raporunda, projede kullanılan su akış verilerinin havza içi ölçümlere dayanmadığı ve ortalama debinin literatürle uyumsuz biçimde yüksek gösterildiği belirtildi. Özellikle haziran-eylül dönemindeki ciddi kuraklık koşullarının değerlendirmeye alınmadığı vurgulandı.

 

Tünel kazıları ile delme-patlatma faaliyetlerinin yeraltı suyu sistemine etkilerinin, faylara ilişkin risklerin ve patlatma güvenliğinin sayısal olarak modellenmediği kaydedildi. Bölgenin yüksek eğimli yapısına rağmen çığ, heyelan ve erozyon risklerine karşı öngörülen tedbirlerin de yetersiz kaldığı ifade edildi.

 

Balık ve su samurunun yaşam alanı

 

Kararda, proje alanının, dünyada neslinin yok olduğu düşünülen ancak yakın dönemde bölgede yeniden tespit edilen Batman bantlı çöpçü balığı ile koruma altındaki su samurunun yaşam alanı olduğuna dikkat çekildi. Proje kapsamında dere yatağına bırakılması öngörülen “can suyu” miktarının, kurak dönemlerde sucul yaşamın sürmesi için yeterli olmayacağı belirtildi.

 

Orman ve alt bitki örtüsünün tahrip edilmesinin, yörede önemli bir geçim kaynağı olan arıcılığı ve bal havzalarını da tehdit edeceği kaydedildi. Projenin havza genelindeki diğer müdahalelerle birlikte yaratacağı toplam etkiye ilişkin bütüncül bir değerlendirme yapılmadığı vurgulandı.

 

‘Hukuki ve ekolojik açıdan önemli bir karar’

 

Mahkeme kararını değerlendiren avukat Barış Yıldırım, “Bu karar, Güneydoğu bölgesinde iptal edilen ilk HES projesi olma özelliğini taşıyor. Hem hukuki açıdan hem de ekolojik açıdan önemli bir karar” dedi.

 

Karara karşı Danıştay nezdinde 15 gün içerisinde temyiz yolunun açık olduğu bildirildi.