Buşra Turan

 

AGIRÎ- Hevşaredara berê ya Giyadînê Betul Yaşar ku ji girtîgehê hate berdan, diyar kir ku divê hikûmet di derbarê pêvajoyê de gavan bavêje û got, "Divê girtiyên nexweş werin berdan û  lijneyên çavdêriya îdarî yên li girtîgehan werin hilweşandin."

 

Li gorî daneyên Komeleya Mafên Mirovan (ÎHD), zêdetirî 15,000 girtiyên siyasî li girtîgehên Tirkiye û Kurdistanê bi binpêkirinên mafên mirovan ên giran re rû bi rû ne, di heman demê de bi tevahî 1,517 girtiyên nexweş ku 651 ji wan bi giranî nexweş in, di nav de bi sedan jin jî hene, li benda berdanê ne. Ferzkirina "poşmaniyê" ji hêla Lijneyên Îdarî û Çavdêriyê (ÎGK), şewitandina înfazan û redkirina mafên dermankirinê ê girtiyên nexweş  veguheriye krîzek exlaqî.

 

Hevşaredara berê ya Şaredariya Giyadînê Betul Yaşar ku piştî nêzîkî du salan di girtîgehê de ma, di 19'ê Sibatê de hate berdan, di derbarê binpêkirinên mafên mirovan û "qanûna dijmin" a ku di girtîgehê de tê jiyîn nirxandin kir.

 

'Hestek berdewam a zext û sînordarkirinê diafirîne'

 

Betul Yaşar ku diyar kir ew di dema xwe ya li girtîgehê de gelek caran rastî kiryarên keyfî hatine û vê yekê zextek psîkolojîk a cidî li ser girtiyan çêkiriye, got, "Carinan heta pratîkên ku hêsan xuya dikin jî hestek berdewam a zext û sînordarkirinê diafirînin. Mînak, carinan tiştên me bi destwerdana hejmara zêde ya daliqandinan têne desteserkirin û carinan cilên ku berê ji hêla rêveberiyê ve hatine kontrolkirin û dayîn dîsa bi hinceteke vala têne desteserkirin. Lêbelê, hemû tişt berê têne kontrolkirin û dema ku dikevin girtîgehê têne dayîn. Lê di hin rewşan de, qanûn nayê sepandin û pêkanînên keyfî tên sepandin. Em dibînin ku rewşa heyî ya di rêveberiyên girtîgehan de bi piranî bi rêbazên keyfî tên kirin."

 

'Ji bo mirov biçin mayeneyê divê bi caran daxwazname bidin?'

 

Betul Yaşar diyar kir ku girtiyên nexweş ên li girtîgehan di gihîştina mafê xwe yê dermankirinê de pirsgirêkên cidî dijîn û şert û mercên girtîgehê astengiyek mezin ji bo mafê tenduristiyê pêk tînin. Betul Yaşar got, "Ma divê mirov tenê ji bo ku biçe mayeneya doktor, dubare daxwaznameyan  binivîse? Ma divê mirov dubare daxuyaniyên devkî bide? Ma divê mirov dubare bi rêveber û gardiyanan re hevdîtinê bike? Belê, ew vê dixwazin. Mirov nikarin li wir mafê xwe yê tenduristiyê bi kar bîne. Mînak, ez çûm revîrê mayeneyê, wan çareseriyek nedît û şandin nexweşxaneyê, lê sevk bi awayekî keyfî têne betalkirin. Dema ku sevk bi awayekî keyfî têne betalkirin, astengiyeke cidî li pêşiya mafê dermankirina berdewam çêdibe. Her çend her saniyeyek girtiyek nexweş, kesek bi pirsgirêkên tenduristiyê yên cidî girîng be jî girtîgeh pirsgirêkan derdixe. Divê ev kes ji girtîgehê werin berdan."

 

'Divê ji bo endamên rêxistina fesihkirî yasa bên derxistin'

 

Betül Yaşar diyar kir ku tevî pêvajoya "Aştî û Civaka Demokratîk" a berdewam, rêkûpêkiyên yasayî yên pêwîst ji bo girtîgehan nehatine derxistin û got, "Dozên ku ev kes ji wan  têne darizandin bi gelemperî endametî û propaganda ne. Niha, heke rêxistinek çekên xwe danîbe, heke biryar daye ku xwe fesih bike, hûn hewce ne ku zûtirîn demê yasayên pêwist derbixin. Lêgerîn li girtîgehan pir caran pêk tên û di dema van lêgerînan de, alavên girtiyan têne talankirin û belav kirin."

 

'Ew dikarin ji bo mijarek biçûk înfaza we bişewitînin'

 

Betul Yaşar her wiha diyar kir ku berdana girtiyan bi biryarên rêveberiya girtîgehê înfaz têne şewitandin û destnîşan kir ku ev rewş di qanûnê de cihê wê tune ye. Betul Yaşar, diyar kir ku ev rewş veguheriye pratîkên keyfî û got, "Bo nimûne, di demekê de ku gelek hevalên me hene ku divê ji Girtîgeha Bakirkoyê werin berdan, cezayên wan bi mehan, heta bi salan hatine paşxistin. Gelek hevalên me cezayên xwe kişandine û hatine berdan. Bi rastî, polîtîkayeke fiîlî ya paşxistina cezayan tê sepandin. Mafê van kesan ê berdana bi şert heye, lê li girtîgehan, ev maf ji hêla biryarên Lijneya Îdarî û Çavdêriyê ya girtîgehan ve nayê dîtin. Ev lijne bi tu awayî bingehek wê ya qanûnî tune ye. Ev lijne dikare bi hinceteke pûç cezayê te paşve bixe. Armanca wê ew e ku hûn heta ku hebin li wir bimînin. Çima hûn hewl didin ku piştî 30 salan kesek di girtîgehê de bihêlin? Sedema vê yekê polîtîkayeke dijminane ye. Ev çi cure qanûneke dijminane ye? Yanî, ev kes berê 30 salan di girtîgehê de derbas kirine. Hûn hîn jî cezayê vî kesî bi sedemên keyfî û bê bingeh paşve dixin."

 

'30 sal di girtîgehê de girtin bêwijdanî ye'

 

Betul Yaşar diyar kir ku ji ber nebicîhanîna qanûnê, binpêkirinên mafên mirovan ên giran di girtîgehan de çêdibin û tekez kir ku girtina dirêj di girtîgehê de ji aliyê exlaqî û hiqûqî ve nayê qebûlkirin. Betul Yaşar got, "Ger jiyanek demokratîk û wekhev hebûya û qanûn di girtîgehan de bihata sepandin, ewqas binpêkirinên mafên mirovan çênebûn. Di hin xalan de nêzîkatiyek wijdanî pêwîst e. 30 sal girtin di girtîgehê de bêwijdanî ye. Dilek Göz û Süreyya Bulut hevalên me yên ku cezayên wan ên heta hetayê heye û cezayên wan ji aliyê rêveberî û desteya çavdêriyê ve cara sêyemîn hatine paşxistin. Hin hevalên me tevahiya cezayên xwe derbas kirine û hatine berdan. Hin hevalên me cezayê wan gelek kêm maye û dê werin berdan. Lêbelê, cezayên hin hevalên me hatine betalkirin. Yên ku cezayên wan hatine betalkirin ji vê yekê haydar nebûn. Ji wan re hatiye gotin ku roja berdana wan a bi şert berê hatiye destnîşankirin."

 

'Divê hikûmet di zûtirîn demê de tedbîran bigire'

 

Betul Yaşar bal kişand ser rewşa girtiyên nexweş ên ku demek dirêj di girtîgehê de ne û pirsgirêkên tenduristiyê yên cidî dijîn û diyar kir ku pêkanînên keyfî mafê wan ê tenduristiyê bi giranî asteng dike û got, "Dayikek bi me re hebû. Ew 27 sal in di girtîgehê de ye. Pirsgirêka wê ya dil heye, emeliyat bûye û gelek caran anjîografî kiriye. Lê di demên dawî de, pêdivî bi emeliyateke din heye. Lê hate paşxistin. Emeliyat hîn jî tê paşxistin. Ji bo paşxistina emeliyatê tu hincet tune ye û ew di xetereyeke jiyanî de ye. Ji ber vê yekê, her kêliya ku ew di girtîgehê de derbas dike pêvajoyek e ku li dijî jiyana wê dixebite. Divê ev kes li derve, di hawîrdorek guncaw de were dermankirin. Niha, îhtîmaleke wisa tune ye. Divê gaveke nû di vê pêvajoyê de were avêtin. Pêvajoyên qanûnî yên normal nayên şopandin. Di vê nuqteyê de, biryarên keyfî yên desteyên çavdêriya îdarî, şewitandina înfazan, domandina girtina kesên ku 30 sal in di girtîgehê de ne, pêkanînên keyfî yên rêveberiyê li dijî girtiyên nexweş û astengiyên gihîştina mafê tenduristiyê ji revîna ji hesabdayînê wêdetir in." Cezayên dîsîplînê yên bi awayekî keyfî hatine dayîn pirsgirêkek in. Ev rewş kûrtir dibe. Divê ev hikûmet di zûtirîn demê de li ser bingehek rast gavan bavêje,"

 

'Divê em baweriya vê civakê têk nebin

 

Betul Yaşar tekez kir ku divê gavên pêwîst neyên derengxistin û got, "Divê gavên guncav ji bo vê pêvajoyê werin avêtin û divê qanûn werin bicîhanîn. Ev zêdetirî salekê ye ku tê nîqaşkirin, lê hîn jî tu çalakiyek pratîkî tune ye. Ti wateya wê tune ye ku em bêtir li bendê bimînin ku gavên pratîkî werin avêtin. Divê em baweriya vê civakê xera nekin. Ger ev civak hîn jî ewqas baweriya xwe bi vê pêvajoyê tîne û bi tundî li pişt wê radiweste, divê gavên pêwîst zûtir werin avêtin. Rastiya ku ewqas mirov di girtîgehê de ne dema ku pirsgirêkên wan ên tenduristiyê hene, divê ne ji ber taktîkên derengxistina keyfî yên hikûmetê be. Divê bi deh hezaran kes êdî bi taktîkên derengxistinê yên wiha di girtîgehê de neyên girtin. Ger pêvajoyek di rê de be, ger hewce be ku gav werin avêtin, divê ew niha vê hewildanê nîşan bidin û bi dilsozî û wêrekî gavê bavêjin."

 

'Pêvajo berpirsiyariya dualî dixwaze'

 

Betul Yaşar destnîşan kir ku gelê Kurd bi salan e ji bo jiyaneke bi rûmet têdikoşe û li ber xwe dide û tekez kir ku gavên ber bi pêvajoyê ve divê yekalî nebin. Betul Yaşar axaftina xwe wiha bi dawî kir: "Gelê Kurd bi salan e ji bo jiyaneke bi rûmet têdikoşe û li ber xwe dide. Ew ê berdewam li ber xwe bidin. Lê heke pêvajoyek li ser maseyek were meşandin, gavên ku ji bo vê pêvajoyê têne avêtin divê yekalî nebin. Ew berpirsiyariya dualî dixwaze û berî her tiştî, divê di girtîgehan de jî were nîşandan. Ji bo vê yekê, divê gavên bilez werin avêtin, gavên ku dê baweriya civakê bi dest bixin, pabendbûna civakê bi vê pêvajoyê re pêş bixin û xurt bikin û ku hewcedariya wan bi tu qanûnekê tune be. Divê binpêkirinên mafên mirovan ên li girtîgehan jî bi dawî bibin."