Melike Aydın 

 

İSTANBUL- Hafıza Merkezi’nin gençlerin kalıcı barışın inşasına ilişkin taleplerini ve çözüm önerilerini içeren raporuna katkı sunan Helin Batar kalıcı barış için kadınların yaşadığı şiddetin belgelenmesi ve geçmişle yüzleşilmesi gerektiğini belirterek, kadınların adalet arayışının barışın inşasının temel parçası olduğunu vurguladı.

 

Hakikat, Adalet ve Hafıza Merkezi’nin (Hafıza Merkezi) “Barış İçin Gençlik: Kapsayıcı ve Kalıcı Bir Barış İçin Öneriler” başlıklı raporu, gençlerin barış sürecine ilişkin taleplerini ve çözüm önerilerini ortaya koydu. Türkiye’nin farklı coğrafyalarından, etnik, sosyal ve kültürel kimliklerden 20-30 yaş arası gençlerin katkısıyla hazırlanan raporda anadil hakkı, cinsiyete dayalı şiddetle yüzleşme, eşit temsil ve gençlerin karar alma süreçlerine doğrudan katılımı öne çıktı. 

Çalışmaya katılan gençlerden Helin Batar, kalıcı barışın inşası için güvenlikçi politikaların son bulması, toplumsal eşitsizliklerin giderilmesi ve şiddetin bütün biçimleriyle yüzleşilmesi gerektiğini belirtti.

 

‘Bütün yapısal eşitsizlikler ele alınmalı’

 

Barışın yalnızca çatışmanın sona ermesi olarak değerlendirilemeyeceğini belirten Helin Batar, toplumun her kesimini kapsayan kalıcı bir barışın inşası için bütün yapısal eşitsizliklerin ele alınması ve tüm şiddet türleriyle yüzleşilmesi gerektiğini kaydetti. Kentlerin güvenlikçi politikalardan arındırılması gerektiğini vurgulayan Helin Batar, mevcut sürecin henüz negatif barış aşamasında olduğuna işaret ederek, “Dêrsim ve Amed’de kadınlar, kentlerin ve üniversitelerin güvenlikçi politikalarla dizayn edilmesi nedeniyle üniformalı şiddete maruz bırakılıyorlar. Maalesef cezasız da kalıyor bu şiddet. Buna dair adalet talebi yükselten örgütler, gruplar, feministler, kadınlar da kriminalize ediliyor, cezalandırılıyor” dedi.  

 

‘Anadil toplumun varoluşudur’

 

Kalıcı barışın temel koşullarından birinin ifade ve örgütlenme özgürlüğünün güvence altına alınması olduğunu dile getiren Helin Batar, anadilin insanın ve toplumun varoluşuyla doğrudan ilişkili olduğunu belirtti. Helin Batar, “Anadil dediğimizde aslında hem bir insanın hem de toplumun varoluşundan, kültüründen, nasıl düşündüğünden, nasıl yaşadığından bahsediyoruz. O hakkın gasp edilmesi demek aslında yok etmeye yönelik bir hamle anlamına geliyor. Dolayısıyla o hakkın yeniden sağlanması ve onarılması, birlikte yaşam için çok önemli. Çünkü birlikte yaşam ancak herkes kendi kültürü ve diliyle var olabilirse mümkün” diye konuştu.

 

‘Yalnızca seçmeli ders olmamalı’

 

Anadil hakkının kamu kurumları dahil yaşamın bütün alanlarında güvence altına alınması gerektiğini söyleyen Helin Batar, yalnızca seçmeli derslerle sınırlı bir yaklaşımın dili yaşatmaya yetmeyeceğini belirtti. Rojava’da Kürtçe eğitim tartışmalarına da değinerek, “Eğer hayatın her alanına eklemez, yalnızca haftada birkaç saat seçmeli ders olarak verirseniz o dilin anlamlı bir şekilde kullanıldığını göremiyoruz. Yani o çocukların Kürtçe ile bilim öğretebilmesi, sanat yapabilmesi gerekiyor. Yetişkin olduklarında da çocukken de” dedi.

 

‘Anadil hakkı yalnızca Kürtleri ilgilendirmiyor’

 

Anadil hakkının yalnızca Kürtleri ilgilendirmediğini, Kürt olmayanların da bu dil ve kültürle buluşmasının birlikte yaşam açısından önemli olduğunu dile getiren Helin Batar, “Türkiye’de yaşayan diğer halkların dilleri de güvence altına alınmalı. Anadilde eğitim, çocukların eğitim hayatına devam edebilmesi bakımından da belirleyici. Kürt çocukların eğitime devam etmesinin önündeki en büyük engellerden biri, anadilde eğitim alamıyor olmaları. Dolayısıyla bu hakkın okul öncesinden itibaren güvence altına alınması, çocukların hem eğitime hem de dillerini kullanmaya devam etmeleri anlamına geliyor” sözlerini kullandı.  

 

Kadınların yaşadığı şiddet belgelenmeli

 

Çatışma döneminde yaşanan ağır insan hakları ihlallerinin açığa çıkarılması, belgelenmesi ve sorumluların cezalandırılmasının kalıcı barış için zorunlu olduğunu belirten Helin Batar, şunları söyledi: “Hem cinsel şiddeti hem de genel olarak cinsiyete dayalı şiddet biçimlerini çok daha geniş bir çerçeve içerisinde, ekonomik şiddeti de katarak ele almak gerekiyor. Bunları belgelemek, açığa çıkarmak ve sonrasında değiştirmek için, militarizmden ve ataerkiden arınmış bir toplum yaratabilmek için ayrı mekanizmalara ihtiyacımız var. Savaş sonrasında oluşturulan adalet mekanizmaları çoğu zaman cinsiyet körü kalıyor ve kadınların yaşadığı ihlalleri yeterince ele almıyor. Geçmişle yüzleşilmeden ve adalet sağlanmadan kalıcı barışın sağlanması çok mümkün değil. Cinsiyete dayalı suçlar ve şiddet biçimleri için de çok benzer bir şey geçerli. Kadınlarla barışmayan, kadınları onarmayan mekanizmalarla kalıcı bir barıştan söz edemeyiz.”

 

Kadın mahkemeleri deneyimi

 

Tecavüz, fiziksel şiddet ve ekonomik şiddetin barış döneminde de devam ettiğini ifade eden Helin Batar, yerelde belgeleme ve raporlama yapan kadın örgütleriyle birlikte çalışılması gerektiğini kaydetti. Farklı ülkelerdeki kadın mahkemeleri deneyimlerine işaret ederek, bu mahkemelerin resmî yargı mekanizmalarının alternatifi olmadığını, erkek egemen ve cinsiyet körü adalet anlayışını dönüştürmeyi hedeflediğini belirtti. Helin Batar, “Bunlar ihlale uğrayan kadınları yalnızca mağdur değil, o toplumu ve barış inşası sürecini dönüştürecek özneler olarak gören, dolayısıyla onların failliklerini kabul eden mekanizmalar. Bunların Japonya’da, eski Yugoslavya’da, Kolombiya’da uygulandıklarını biliyoruz. Bağlayıcılıkları yok ama hem resmî mekanizmaları hem de toplumun tamamını dönüştürmeyi hedefliyorlar” diye konuştu. Türkiye’de de kadın mahkemeleri deneyiminin Kürt meselesi ve çatışma bağlamında nasıl uyarlanabileceğinin tartışıldığını belirterek, kadınların adalet arayışının barışın inşasının temel parçalarından biri olarak ele alınması gerektiğini söyledi.

 

Kota tek başına yeterli değil

 

Kadınların karar alma mekanizmalarında eşit temsilinin sağlanması için kota ve eş başkanlık gibi uygulamaların önemli olduğunu belirten Helin Batar, bu mekanizmaların tek başına toplumsal eşitliği sağlayamayacağını ifade etti. Helin Batar, “Kürt Kadın Hareketi’nin deneyiminde kotaların, eş başkanlık sisteminin kadın hareketinin kendisini nasıl güçlendirdiğini, kadınların genel Kürt hareketindeki özgül ağırlığını nasıl artırdığını biliyoruz. Fakat hiçbir zaman kotayla sınırlı kalmadı. Dolayısıyla yasal alanda yapılacak düzenlemeyi, eşit katılımı kendiliğinden sağlayacak bir şey olarak görmemek gerekiyor” ifadelerini kullandı.  

 

‘Yapısal eşitsizlikler göz önünde bulundurulmalı’

 

Kadınların ve LGBTİ+’ların barış sürecine katılımının önündeki engellerin yalnızca yasal yasaklardan ibaret olmadığını dile getiren Helin Batar, örgütlenme ve ifade özgürlüğünün kriminalize edilmesinin de ciddi bir sorun olduğunu söyledi. Kadınların güvencesiz ve esnek işlerde çalışmasının, kadın yoksulluğunun artmasının ve LGBTİ+’ların karşılaştığı ekonomik eşitsizliklerin politikaya katılımı zorlaştırdığını kaydederek, “Bu insanların politika yapabilmeleri için başka destek mekanizmalarının kurulması gerekiyor. Yapısal eşitsizlikler göz önünde bulundurulmadan farklı grupların ya da sınıfların müzakere süreçlerine katılımını sağlamak çok mümkün değil. Nerede yaşadıkları, nasıl bir eğitim aldıkları, hangi dilde konuştukları, hepsi önemli” diye konuştu.

 

‘Gençler pasif özneler değil’

 

Gençlerin savaş ve çatışma süreçlerinden en fazla etkilenen kesimlerden biri olmasına rağmen çoğunlukla karar alma süreçlerinin dışında bırakıldığını söyleyen Helin Batar, zorunlu askerlik, güvenlik politikaları ve savaş ekonomisinin gençlerin yaşamını doğrudan etkilediğini belirtti. Helin Batar, “Gençlerin çoğunlukla pasif özneler, hatta nesneler olarak algılandığını görüyoruz. Fakat gençler aktif özneler ve dolayısıyla tüm bu süreçlere katılmaları gerekiyor. Bunun için raporda önerilen daha tabandan örgütlenmeler de var” diyerek, üniversitelerde kurulacak kulüplerin ve mahalle örgütlenmelerinin farklı kimlik ve ideolojilerden gençleri bir araya getirerek diyalog ve müzakere zeminleri oluşturabileceğini ifade etti. Helin Batar, raporda gençlerin taleplerini doğrudan yasa yapıcılara iletebileceği bir danışma meclisi önerisinin de bulunduğunu aktardı. “Bu, direkt olarak Meclis’le ve yasa yapıcılarla birebir çalışacak, gençlerin talep ve endişelerini doğrudan taşıyacak bir yapı önerisi” ifadelerini kullandı.

 

‘Barışın toplumsallaşması için özgürlükler güvence altına alınmalı’

 

Son yıllarda Kürtlere ve Kürt siyasi hareketine yönelik baskı politikalarının toplumun geniş kesimlerine yayıldığını belirten Helin Batar, üniversitelerin özerkliğinin ve medyanın bağımsızlığının barışın toplumsallaşması açısından temel önemde olduğunu vurguladı. Helin Batar, “İnsanlar gerçekten tepeden bir süreçle, üst siyasete sıkışmış bir silahsızlanma süreciyle değil, birbirleriyle muhatap olsunlar. Bir müzakere ve diyalog zemini gerçekleşebilsin” dedi.

 

‘Yargı bağımsızlığının tesis edilmesi gerekiyor’

 

“Örgüt üyeliği ve örgüt propagandası “suçlamalarının demokratik talepleri ve medyayı baskı altına almak için araçsallaştırıldığına dikkat çeken Helin Batar, bu uygulamalara son verilmesi gerektiğini söyledi. “Temel hak ve özgürlükler güvence altına alınmadan, seçmen iradesi sağlanmadan, üniversitelerin öz yönetimi güvence altına alınmadan, ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü desteklenmeden hiçbir talebin toplumsallaşabilmesi mümkün değil. Dolayısıyla örgütlenmenin önündeki yapısal engellerin kaldırılması gerekiyor. Yargı bağımsızlığının tesis edilmesi gerekiyor” diye konuştu.

 

‘Barışı hukuki düzenlemelerle sınırlı tutmamak gerekiyor’

 

Barışın yalnızca siyasal ve hukuki düzenlemelerle sınırlı tutulmaması gerektiğini vurgulayan Helin Batar, “Barışı, ekonomik hakları ve ekonomik sömürünün azaltılmasını kapsayacak şekilde genişletmek gerekiyor. Bunun için de Kürtler ve Türkler arasında, erkekler ve kadınlar arasında, farklı sınıflardan insanlar arasındaki kaynak bölüşümünü yeniden düzenlemek, atılacak en önemli hamlelerden bir tanesi” şeklinde konuştu.