İSTANBUL – İHD, müzakere sürecinin kalıcı barışa dönüşmesi için atılması gereken beş adımı açıkladı ve demokratikleşme adımlarının silahsızlanma koşuluna bağlanmaması gerektiğini vurguladı.

 

İnsan Hakları Derneği (İHD), devam eden Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin kalıcı barışa dönüşmesi için atılması gereken beş adıma dair şube binalarında düzenledikleri basın toplantısıyla açıkladı. Basın metnini İHD Eş Genel Başkanı Oya Ersoy okudu. Açıklamada TBMM Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu'nun 18 Şubat 2026’da kabul ettiği rapor ile 18 Ağustos 2026’da yayımlanan 7595 sayılı Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun değerlendirildi.

 

Oya Ersoy, kanunun eksikliklerine rağmen çözüm sürecinde önemli bir adım olduğunu belirterek “İfade özgürlüğü ve protesto hakkı, medya özgürlüğü, muhalefete ve sivil topluma yönelik siyasi operasyonlar ve daha pek çok alanda yaşanan ihlaller, adaletsizliği derinleştirmekte, toplumda güvensizlik yaratmaktadır” dedi. Oya Ersoy, Birleşmiş Milletlerin (BM) çatışma çözümü rehberlerinde de kapsayıcılığın, güven artırıcı adımların, hukuki güvencelerin ve geçmiş ihlallerle yüzleşmenin kalıcı barış açısından önemine dikkat çekildiğini hatırlattı.

 

Kanunun uygulanması şeffaf ve denetlenebilir olmalı

 

Oya Ersoy, 7595 sayılı Kanun’un şeffaf, denetlenebilir ve hukuki güvencelere bağlı biçimde uygulanması gerektiğini belirtti. Kanunun 1, 3 ve 6’ncı maddeleri uyarınca silahların teslim edildiğinin ve örgütün fiilî varlığının sona erdiğinin tespit edilmesi, bu tespitin Millî Güvenlik Kurulu (MGK) kararıyla teyit edilmesi ve kararın Resmî Gazete’de yayımlanması gerektiğini hatırlattı.

 

İHD, hükümete şu çağrılarda bulundu:

 

"*Silahsızlanma ve tasfiye sürecinde izlenecek kriterler kamuoyuna açıklanmalı.

 

*Tespit ve teyit sonuçları, güvenlik açısından sakınca oluşturmayacak ölçüde düzenli olarak kamuoyuyla paylaşılmalı.

 

*Kanunun uygulanmasındaki belirsizlikler giderilmeli.

 

*TBMM denetimi etkili biçimde işletilmeli.

 

*Kanunun kapsamındaki belirsizlikler giderilmeli."

 

Oya Ersoy, kanunun belirli suçları ve PKK-KCK ile bağlantılı faaliyetleri kapsayan, özel koşullara bağlı bir geçiş dönemi yasası olduğunu ve genel bir infaz reformu niteliği taşımadığını belirtti. Soruşturma ve kovuşturmalar için beş veya on yıllık erteleme süreleri öngörüldüğünü hatırlatan Oya Ersoy, şu talepleri sıraladı:

 

"*Kanundan yararlanma koşulları ve başvuru usulleri açık ve nesnel ölçütlere göre belirlenmeli.

 

*Benzer hukuki durumdaki kişiler arasında ayrımcılığa yol açabilecek uygulamalar önlenmeli ve kararlar hukuki güvencelere dayanmalı.

 

*Geri dönenlerin barınma ve sağlık hizmetlerine erişimi ile ekonomik, sosyal ve siyasal yaşama katılımı için gerekli düzenlemeler yapılmalı ve güvenceler sağlanmalı."

 

Demokratikleşme silahsızlanmaya bağlanmamalı

 

Oya Ersoy, üçüncü başlıkta demokratikleşme adımlarının silahsızlanma sürecinin ilerlemesi beklenmeden hayata geçirilmesini istedi. “Silahsızlanma, hukuki reformlar ve demokratikleşme adımlarıyla desteklenmese kalıcı bir barış üretemez” diyen Oya Ersoy, şu talepleri sıraladı:

 

*Kayyum uygulamalarına son verilmeli ve seçilmiş belediye başkanları görevlerine iade edilmeli. Göreve iadenin yasal koşulları bulunmuyorsa belediye meclisi bir başkan vekili seçmeli.

 

*AİHM ve AYM kararları derhal ve eksiksiz uygulanmalı.

 

*İnfaz Kanunu, infazda eşitlik ilkesi, umut hakkı ve uluslararası standartlar gözetilerek yeniden düzenlenmeli.

 

*Hasta mahpuslar derhal serbest bırakılmalı.

 

*İfade, örgütlenme, toplantı ve gösteri özgürlükleri güvence altına alınmalı.

 

*Kürt kimliği, dili ve kültürü ile eşit yurttaşlığa ilişkin sorunlar demokratik siyaset içinde ele alınmalı.

 

*İzleme mekanizması bağımsız olmalı."

 

Oya Ersoy, dördüncü başlıkta kanunun 7’nci maddesinde düzenlenen izleme mekanizmasının bağımsızlık, çoğulculuk ve hesap verebilirlik temelinde güçlendirilmesi gerektiğini belirtti. Sürecin yalnızca güvenlik kurumlarının değerlendirmesine bırakılamayacağını ifade eden Oya Ersoy, “Meclis’in etkin denetimi ve sivil toplum katılımı sağlanmalıdır” dedi. Bu kapsamda TBMM İzleme Komisyonunun düzenli olarak bilgi almasını, değerlendirmelerini kamuoyuyla paylaşmasını ve sürece ilişkin dönemsel raporların yayımlanmasını istedi. İnsan hakları örgütlerinin, akademisyenlerin, uzmanların, baroların ve diğer sivil toplum kuruluşlarının da sürece katılması gerektiğini belirtti.

 

Hakikat ve toplumsal onarım sağlanmalı

 

Oya Ersoy, beşinci başlıkta geçmişteki ağır insan hakları ihlallerinin aydınlatılması, zorla kaybetmelerin araştırılması ve mağdur ailelerinin hakikate erişiminin sağlanması gerektiğini vurguladı. Oya Ersoy, “Böylesi bir yaklaşım, silahsızlanma ve geçiş dönemi yasalarının toplumsal barışa dönüşmesini destekleyecektir” dedi.

 

İHD, hükümete ve TBMM’ye şu çağrılarda bulundu: “Zorla kaybetmelerin ve faili meçhul cinayetlerin etkili biçimde soruşturulması ve hakikate erişimin sağlanması için mekanizmalar oluşturulmalı. Çatışmadan etkilenen bölgelerde sosyal, ekonomik ve psikolojik onarım programları geliştirilmeli. Kadınların, gençlerin, mağdur ailelerinin ve sivil toplumun sürece katılımı sağlanmalı. Ağır insan hakları ihlallerinin tekrarlanmasını önleyecek kurumsal güvenceler oluşturulmalı. 

 

Toplumsal barış programı hayata geçirilmeli

 

Açıklamanın sonuç bölümünde “Kanunun yürürlüğe girmesi ile kalıcı barışın kurulması aynı şey değildir” diyen Oya Ersoy, silahsızlanma ve tasfiye süreciyle eş zamanlı olarak siyasi katılımı, temel hakları, yerel demokrasiyi ve eşit yurttaşlığı esas alan bir demokratikleşme programı hazırlanmasını istedi. Oya Ersoy ayrıca hakikatin ortaya çıkarılmasını, adaletin sağlanmasını, geçmişle yüzleşmeyi, mağdurların haklarının korunmasını ve toplumsal onarımı amaçlayan bir barış programının hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.

 

Oya Ersoy, “İHD, bu konuda hükümeti daha fazla cesarete ve sorumluluk almaya davet etmektedir” diyerek adil, kalıcı ve demokratik bir çözüm için mücadeleye devam edeceklerini ifade etti.