Bûşra Turan

 

AGIRÎ - Endama Lijneya Rêveberiya Herêmî Cemîle Duman, diyar kir ku veguherîna civakî di rêveberiyên herêmî de bi pêşengiya jinan û beşdariya giştî gengaz dibe û ew ê modela xweseriya herêmî bi perspektîfa demokrasiya beşdar a ku Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan tekez kiriye bicîh bînin.

 

Modela xweseriyê ya ku li ser veguhestina desthilatên biryardanê ji hikûmeta navendî ji bo asta herêmî, xurtkirina meclîsên herêmî û beşdariya rasterast a gel di pêvajoyan de hatiye avakirin, bingeha veguherîna demokratîk pêk tîne. Ev model a ku armanc dike ku xizmetên giştî yên bibandortir peyda bike û mafên çandî biparêze, wekî ku di mînakên wekî Welatê Bask û Katalonya li Spanyayê, Tîrola Başûr li Îtalyayê û Îskoçya û Galler li Îngilistanê de tê dîtin. Tê payîn ku bi pêkanîna Peymana Xweseriya Herêmî ya Ewropî li Tirkiyeyê bikeve jiyanê. Ev pratîk a ku armanc dikin ku şaredariyan dîsa veguherînin navendên xweseriyê ji bo gel bi rêya mîsogerkirina ya pergala hevserokatiyê li dijî desteserkirina îradeya gel bi rêya tayînkirina qeyûman, di heman demê de li ser pêvajoyên komînalbûnê jî disekinin ku tê de jin di dîrokê de mijarên damezrîner bûne.

 

Konferansa Rêveberiyên Heremî ya Demokratîk ku li Amedê hat lidarxistin çar rojan berdewam kir. 6 û 7'ê Hezîranê Konferansa Jinan a Rêveberiyên Herêmî yên Demokratîk bi dirûşma “Bi îradeya jinan em dibin komun, bi rêveberiyên herêmî civaka azad dihûnin”, dû re jî di 8 û 9'ê Hezîranê jî Konferansa Rêveberiyên Herêmî ya Demokratîk a Giştî bi dirûşma "Bi Birêveberiyên Herêmî yên Demokratîk Ber bi Civaka Komînal ve" hat lidarxistin. Encamnameyên her du konferansan hat ragihandin û plansaziya pêşerojê hat derxistin. 

 

Endama Lijneya Rêveberiya Herêmî Cemîle Duman, derbarê modela rêveberiyên herêmî ya demokratîk de ji ajansa me JINNEWS'ê re axîvî. 

 

Cemîle Duman, di destpêka axaftina xwe de bal kişand ser nîqaşên ku di Konferansa Rêveberiyên Herêmî hat kirin û diyar kir ku li ser îradeya jinan û têgeha rêveberiya herêmî ya demokratîk nîqaşên berfireh hatin kirin. Cemîle Duman, wiha bilêv kir: "Dirûşmeya konferansa jinan ji bo dîtina çareseriyan ji bo pirsgirêkên civakî yên heyî û destnîşankirina rê û rêbaza ku em ê bişopînin girîng bû. Ew her wiha nêzîkatiyekê diyar dike ku pirsa wateya vê dirûşmeyê bi gel re dike û hemî beşên civakê çawa wê di hest û ramanên xwe de dinirxînin. Ji ber ku şaneya bingehîn a civakê jin in. Ji ber vê yekê, me pêvajo bi îradeya jinan dest pê kir. Jin mijarên damezrîner ên jiyana dîrokî ne. Jinan qebîleya yekem ava kirin, şekil dan wê û civakîbûn afirandin. Lêbelê, di pêvajoya dîrokî de, ev heman jin hatin veguheztin beşek kole û îstismarkirî. Armanca me ew e ku jinan bi nirxên wan ên dîrokî, rewşenbîrî, madî û giyanî ve ji nû ve girêbidin û jin bibin kirdeya sereke." 

 

Desteserkirina vîna gel 

 

Cemîle Duman, destnîşan kir ku di avakirina civaka demokartîk û azadîxwez de rola jinan girîng e û wiha axivî: "Bi vî awayî, ji nasnameya jinê ya diyarkirî wêdetir, bi beşdariya jinên xwedî hêz, civatek komunal, demokratîk û azadîxwaz dikare were avakirin. Jin hêza bingehîn û mijara sereke ya vê avakirinê ne. Pêvajoya ku em jê re dibêjin guhertin û veguherîn, di jiyana herêmî de, li qadê, îfadeya xwe ya herî berbiçav dibîne. Îradeya herêmê di vî warî de pir girîng e. Rêberê Gelê Kurd Abdullah Ocalan jî li ser vê yekê rawestiya. Bi vê têgihîştinê, rêveberiyên herêmî û şaredarî tevgerek gerdûnî ne. Ji ber ku guhertin û veguherîn di asta herêmî de dest pê dike. Di Konferansa Rêveberiyên Herêmî de, hate tekez kirin ku divê Peymana Xweseriya Herêmî ya Ewropî li Tirkiyeyê bi lezgînî were bicîh kirin. Em bawer dikin ku îradeya gel ji hêla pergala qeyûm ve hatiye desteserkirin. Ger gavek bi navê demokratîkbûnê were avêtin, divê ew di asta herêmî de dest pê bike, divê rêveberiyên şaredariyên hilbijartî ji nû ve werin vegerandin ser karên xwe û divê rêziknameyên qanûnî ji bo vejandina pergala hevserokatiyê werin çêkirin."

 

'Jin dê pêşengên vê pêvajoyê bin'

 

Cemîle Duman diyar kir ku divê jin, ciwan û raya giştî di çareserkirina pirsgirêkên civakî yên li Kurdistan û Tirkiyeyê de roleke pêşeng bilîzin û wiha dirêjî da axaftina xwe : "Her çend pirsgirêka Kurd bi lezgînî çareser bibe jî, pêwîst e ciwan, jin û raya giştî di pêşîgirtina li hilweşîna civakî ya ku diqewime de roleke pêşeng bilîzin. Yek ji pirsgirêkên herî mezin ên jinan, sînordarkirina li malê, paşdehiştina di qada siyasî de û dûrketina ji jiyana giştî ye. Ji ber vê yekê, divê nasnameyeke jinan a bihêztir derkeve holê. Yek ji pirsgirêkên herî girîng ên Tirkiyeyê pirsgirêka Kurd e. Lêbelê, ev ne tenê pirsgirêkek nasnameyê ye; di heman demê de pirsgirêkek hiqûq, demokrasî û hemwelatîbûna azad û wekhev e. Wekî din, kuştina jinan û binpêkirina hiqûqê jî heye. Ji bo dîtina çareseriyan ji bo van hemû pirsgirêkan, divê aboriyeke herêmî ya bihêz were afirandin. Jin dê pêşengên vê pêvajoyê bin, ku ciwanan û hemî beşên civakê dihewîne."

 

Ji bo serkeftina pêvajoya danûstandinê

 

Cemîle Duman diyar kir ku yek ji pirsgirêkên bingehîn ên Rojhilata Navîn û Tirkiyeyê meseleya Kurd e û tekez kir ku ji bo çareseriya demokratîk û pêvajoya aştiyê mayînde bibe divê gavên pêwîst ên qanûnî û siyasî werin avêtin û wiha dawî li axaftina xwe anî: "Meseleya Kurd di warê kesane, civakî û aborî de pirsgirêkên pir cidî dihewîne. Piştî nêzîkî 200 salan ji polîtîkayên înkar û îmhayê, Tirkiye ji bo ji nû ve avakirina xwe hewceyê komarek demokratîk e. Ev yek divê bi hemû gelan re bi hev re were avakirin. Tevgera siyasî ya Kurd di vî warî de yek ji gavên herî girîng avêtiye. Di 27'ê Sibatê de, Pêvajoya Civaka Aştî û Demokratîk di bin serokatiya Birêz Abdullah Ocalan de hat destpêkirin. Em bawer dikin ku ev derfetek girîng e ku divê were bikar anîn. Ji ber ku gelek gelên ku li Tirkiyeyê dijîn nikarin xwe bi nasnameya xwe îfade bikin, hebûna wan tê paşguh kirin. Ev rewş hem li ser asta navneteweyî û hem jî di nav avahiya siyasî ya heyî ya Tirkiyeyê de dibe sedema pirsgirêk û kaosek cidî. Ji bo ku pêvajo pêş bikeve, em bawer dikin ku divê rêziknameyên qanûnî yên pêwîst ên di derbarê şert û mercên xebat û ragihandinê yên Birêz Abdullah Ocalan de werin çêkirin û divê ew bi fîzîkî were berdan da ku bikaribe bi gelê xwe û beşên cûda yên civakê re hevdîtin bike. Ev ji bo serkeftina pêvajoya danûstandinan pir girîng e."