Oznur Deger

 

NAVENDA NÛÇEYAN - Berdevka Komîteya Têkiliyên Derve ya KJAR'ê Rozerîn Kemanger, salvegera çaremîn a şoreşa "Jin, Jiyan, Azadî" nirxand û tekez kir ku vegera çar sal berê ne pêkan e û got, "Têkoşîna ku jinên Kurd herî kêm 50 sal in dimeşînin, felsefeyek afirand. 'Jin, jiyan, azadî' ji nişka ve derneket holê. Ne tiştek bû ku pêşî hat gotin û dûv re veguherî têkoşînê. Di encama têkoşînekê de derket holê."

 

Di demekê de ku hêzên emperyalîst dixwazin ji nakokiyên Îran-Amerîka-Îsraîlê, krîza Lubnanê, pirsgirêka Filistînê ya çaresernekirî, zext û şerên li Sûriye û Rojava sûd werbigirin û hewl bidin li Rojhilata Navîn dîzaynek nû biafirînin, jinên ku li Rojhilata Navîn, ji Rojava heta Îranê, ji Afganistanê heta Pakistanê li dijî îstîsmar, şer û her cure şîdeta li dijî jinan têkoşînê dikin, li dijî pergala ku ji hêla hişmendiya mêr ve hatiye afirandin, tovên jiyanek demokratîk diçînin.

 

Xwepêşandanên "Jin, Jiyan, Azadî" ku piştî qetilkirina Jîna Emînî ya 16'ê Îlona 2022'yan a li Îranê ya ji aliyê polîsên exlaqî ve de dest pê kirin, ev mijar anîne rojeva tevgerên jinan ên li çar aliyê cîhanê û jin têkoşîna xwe ji bo jiyaneke nû û azad didomînin. Di salvegera çaremîn a berxwedana ku bi pêşengiya jinan piştî 16'ê Îlona 2022'yan dest pê kir de, me bi Berdevka Komîteya Têkiliyên Derve ya Civaka Jinên Azad ên Rojhilatê Kurdistanê (KJAR) Rozerîn Kemanger re axivî.

 

*Kuştina Jîna Emînî ya di 16'ê Îlona 2022'yan de, li Îran û Rojhilatê Kurdistanê serhildanek nû da destpêkirin. Gelo ev serhildan encama têkoşîna salan a jin û gel e?

 

Ne Îran û ne jî gelê Rojhilat, bi taybetî jinan, qet li ber Komara Îslamî serî netewandine. Gel di demên cuda de li dijî siyaseta qirêj a rejîmê serî hildaye. Nêzîkî 10 roj berî kuştina Jîna Emînî, Şîler Resulî li Merîvanê tecawiz lê hat kirin û paşê jiyana xwe ji dest da. (Şîlêr Resulî, 36 salî, piştî ku di 3'yê Îlona 2022'yan de ji aliyê Goran Qadrî ve tecawiz lê hat kirin, ji pencereya qata duyemîn a mala xwe xwe avêt xwarê da ku xwe biparêze û di 8'ê Îlona 2022'yan de li nexweşxaneya ku lê dihat dermankirin jiyana xwe ji dest da.) Li wir jî, me dît ku gelê Merîvanê bi pêşengiya jinan rabû serhildanê. Pêşî li Merîvanê, paşê li Seqizê û paşê li hemû bajaran çalakî pêk hatin. Ev derbirîna hêrs, kîn û nefretê li dijî rejîmê bû. Berê jî serhildan hebûn, lê serhildana ku piştî kuştina Jîna Emînî dest pê kir ji yên din cuda bû. Li Îranê gelek jinên şervan, xwedî ezmûn û bi hêz hene. Ev jin têkoşîneke mezin dimeşînin û li kolanan pêşengiyê dikin. Di vê şoreşê de, hêz bûn yek. Şoreş bi yek cihî ve sînordar nebû. Li Kurdistanê, jin ji ber têkoşîna bi salan berê xwe rêxistin kirine. Jin li vir wekî pêşeng têne dîtin. Jin xwedî potansiyela pêşengiyê bûn, lê bi pêvajoya şoreşgerî re, rêxistin veguherî serokatiyê û jinên Kurd bûn pêşengên şoreşê. Jinan hemû beşên civakê gazî kolanan kirin. Di şoreşa "Jin, Jiyan, Azadî" de, hemû beşên civakê di hewzek hevpar de bûn yek. Vê şoreşê her kes anî cem hev û bû hêzek yekgirtî.

 

*Rastiya ku serhildan li Seqizê dest pê kir, nasnameya Kurd a Jînayê û têkoşîna dîrokî ya Rojhilat çawa yekparebûnekê pêk tînin?

 

Li her beşek Kurdistanê, jin bi têkoşîneke piralî re rû bi rû ne. Jinên Kurd jinên rêxistinkirî ne û êrîşên li dijî wan qebûl nakin. Şoreşa "Jin, jiyan, azadî"  li Rojava deng veda û jin li Bakurê Kurdistanê beşdarî çalakiyan bûn. Li Rojhilatê Kurdistanê têkoşîna ku bi biryardarî li dijî zihniyet û pergala baviksalariyê hate meşandin, bû pêşengiya serhildanekê. Têkoşîna ku jinên Kurd herî kêm 50 salan dimeşînin, felsefeyek afirand. Girîng e ku were tekezkirin ku "Jin, Jiyan, Azadî" di şevekê de derneketiye holê. Ew ne tiştek bû ku pêşî were gotin û dûv re veguheriye têkoşînekê. "Jin, Jiyan, Azadî" di encama têkoşînekê de derket holê. Ev felsefe jî di encama berxwedaneke bêhempa de derket holê. Jinan nîşan dane ku ew dikarin di her warî de çi bikin li dijî hemî êrîşên li dijî wan têne kirin. Ji perwerdehiyê bigire heya tenduristiyê, ji parastinê bigire heya hemî warên jiyanê, îradeya "Em dikarin bikin" a jinan felsefeya "Jin, Jiyan, Azadî" eşkere kir. Car caran li deverên din jî hate gotin. Ji ber vê yekê çima vê sloganê li Rojhilatê Kurdistanê ewqas deng veda? Ji ber ku potansiyeleke mezin heye ku jin bi biryardariyeke bêdawî têkoşînê dikin. Di heman demê de, êşeke kûr di dilê wan de hebû û dixwestin vê êşê li ser platformek guncav veguherînin têkoşînê. "Jin, Jiyan, Azadî" ji bo jinên Kurd derfetek afirand ku pêşengiyê bikin û ew ji Kurdistanê derbas bû û li seranserê cîhanê belav bû.

 

Îdam û zextên li hemberî girtiyên siyasî tirseke çawa ya ji dirûşmeya “Jin Jiyan Azadî” nîşan dide ?

 

Bê guman, tirsa wan a bingehîn hêza jinan e. Ez ê vegerim ser vê yekê, lê di salên borî de, Îran bi hêzên derve re jî di şer de bû. Niha, em dibînin ku Îran hem ji derve û hem jî ji hundir ve têk diçe. Hêzên derve rê li ber berfirehbûna bêtir a Îranê girtin, lê di hundir de, civakê li dijî siyaseta Îranê li ber xwe da. Her nameyek ji girtîgehê hatî şandin perspektîfekê pêşkêş dike. Nameyên ji hundir diyar kirin ku divê şoreş berdewam bike. Civak dixwaze li dijî polîtîkayên darvekirinê têkoşînê bike. Ji aliyekî din ve, rejîma Îranê ji hêza civakî ya ku di bin pêşengiya jinan de hatiye avakirin ditirse. Îran herî zêde ji rizgariya jinan ditirse. Jin û ciwanan pêşengiya şoreşê kirin. Rejîm polîtîkayên xwe yên darvekirinê didomîne ji ber ku ew herî zêde ji wan ditirse.

 

*Gelo daneyên we li ser darvekirin û zextên siyasî hene? Çend jin hatine girtin, darvekirin, an kuştin?

 

Rêxistinên mafên mirovan van hejmaran parve dikin. Lêbelê, hejmar ji ya ku em texmîn dikin zêdetir in. Ji ber ku rejîm hejmaran vedişêre. Ew bêyî hişyariyê hin kesan darve dikin ji ber ku ji berteka raya giştî ya ku dê derkeve holê ditirsin. Di demên dawî de herî kêm 500 kes hatine kuştin. Hejmara di sala dawî de, an jî şeş mehên dawî de, ji vê hejmarê pir mezintir e, lê herî kêm 500 kes hatine kuştin. Ev zexta rejîma Îranê ne ji hêzê, lê ji qelsiyê tê. Ji ber ku ew qels e, ew zexta xwe zêde dike.

 

*We di serî de Zeynep Celaliyan, Werîşe Muradî û Pexşen Ezîzî behsa girtiyên jin ên siyasî kir. Hûn dikarin rewşa girtiyan vebêjin?

 

Di dema şer de, bi taybetî rejîm nahêle ku agahiyên li ser girtiyan derkevin holê. Xelk bi taybetî ji tenduristiya şoreşgerên ku li hundir li ber xwe didin bi fikar in. Ew ji tenduristî û şert û mercên jiyana xwe bi fikar in. Zeynep Celaliyan niha li sirgûnê ye û tenduristiya wê ne baş e. Bi heman awayî, Werîşe Muradî û girtiyên din jî di rewşek xirab de ne. Wekî din, ev jinên berxwedêr di bin gefa darvekirinê de ne. Ev jin yekem girtiyên jin ên siyasî ne ku cezayê muebbetê distînin û bi gefa darvekirinê re rû bi rû ne. Ew nikarin malbatên xwe bibînin û em nikarin tu agahiyê li ser rewşa wan bistînin. Ev polîtîkayeke şerê taybet e. Rejîm naxwaze berxwedana zindanê li derve were nîşandan. Ji ber ku peyama herî piçûk jî ku ew dişînin bandorê li ser her kesî dike. Girtî ji gelek çavkaniyan di bin êrîşê de ne. Lê xetera herî girîng gefa darvekirinê ye.

 

*Piştî Jînayê çi guhertin di rêbazên rêxistinî yên KJAR’ê de çêbûye?

 

KJAR bi fermî 14 sal in heye û bi rêbazên cûrbecûr têkoşîna xwe didomîne. Di warên siyasî, civakî, perwerdehî, dîplomatîk û gelek warên din de xebatan dimeşîne. Siyaseta KJAR’ê ya niha hem neteweyî û hem jî navneteweyî ye. Em ne tenê bi Îranê re, lê bi welatên din re jî têkiliyê datînin. Ji ber ku têkoşîna jinan têkoşîneke gerdûnî ye. Em ji bo ku bikaribin bersiva pêdiviyên jinan bidin têdikoşin. Em ji bo çareserkirina pirsgirêkên jinan û misogerkirina azadiya wan hem li Îranê û hem jî li navneteweyî girîngiyê didinê.

 

*Di dawiyê de, li ber çavan van hemû pêşketin û bûyeran, nexşerêya KJAR’ê çi ye?

 

Stratejiyek û paradîgmayek me heye. Paradîgmaya me paradîgmayek civakî ya "demokratîk, ekolojîk, rizgariya jinan" e. Em bi salan e li ser rêxistinkirina jinan di vî warî de dixebitin. Jin bi vê perspektîfê êrîşên li dijî xwe pûç dikin. Em dikarin bi hêza rêxistinkirî encaman bi dest bixin. Gelek gelên cuda li Îranê dijîn û her yek xwedî nêrînên cuda ye. Bi fermî naskirina van cudahîyan, naskirina ziman û çandên wan, em dikarin têkoşînek rêxistinkirî bidin. Divê em li her eniyê xetek têkoşînê ya hevpar ava bikin. Divê em dengê hev bibihîzin. Di demên dawî de, em bi 17 rêxistinên jinan re hatin cem hev û xalên hevpar dîtin. Ev ji bo jinan bûye sembola yekîtiyê. Xebata me di vî warî de berdewam dike. Di dawiyê de, ez dikarim vê bibêjim: Werin em slogana "Jin, jiyan, azadî" nekin nostaljîk. Werin em tenê ji bo bîranînekê neyên cem hev. "Jin, jiyan, azadî" felsefeyek şoreşê ye. Divê em ji bo belavkirin û sepandina vê felsefeyê ya di pratîkê de bixebitin.